PORESKO PRAVO – OLAKŠICE I OSLOBAĐANJA

Datum objave: Četvrtak, Novembar 10, 2016
Objavljeno u 2016
ekonomisti-privreda-1388868988-422317

Porezi predstavljaju najznačajnini instrument prikupljanja prihoda u nacionalnoj ekonomiji te u državnom sistemu predstavljaju jednu od najznačajnijih stavki budžetskog poslovanja.

Poreski sistem Republike Srpske čini grupa

direktnih poreza, i to;

-          Porez na dohodak – regulisan Zakonom o porezu na dohodak Republike Srpske

-          Porez na dobit – regulisan Zakonom o porezu na dobit Republike Srpske

-          Porez na nepokretnost – regulisan Zakonom o porezu na nepokretnostima Republike Srpske, i

-          Porez na upotrebu, držanje i nošenje dobara – regulisan Zakonom o porezu na upotrebu, držanje i nošenje dobara,

i kao takvi su regulisano na entitetskom nivou, ka i njihova kontrola i prikupljanje, te

indirektnih poreza:

-          Porez na dodanu vrijednost ( PDV ) – regulisan Zakonom o porezu na dodanu vrijednost BiH, a čija je naplata i prikupljanje, kao i kontrola na državnom nivou, u nadležnosti  Uprave za indirektno oporezivanje BiH.

Svaki od zakona kojim se reguliše pojedini porez, propisuje uslove za plaćanje poreza kao i određuje poreskog obveznika. Naravno, obaveza plaćanja poreza nastaje prethodnim ostvarenjem uslova, te ista leži na fizičkom i pravnom licu, odnosno privrednom subjektu.

Kako se naplata poreza vrši “na štetu” ekonomske snage fizičkog i pravnog lica,  to je neophodno poznavanje poreskog sistema države i obaveza koji oni za sobom povlače, ali i poznavanje poreskih oslobađanja i olakšica koje se propisuju istim zakonima.

U tom smislu, u nastavku teksta ćemo se fokusirati na poreske olakšice i poreska oslobađanja koja se odnose na pravna lica kao poreske obveznike.

Iako se prema Zakonu o porezu na dohodak oporezuje dohodak koji ostvari fizičko, pravno lice je u određenim slučajevima isplatilac ovog poreza.

Dakle, prema ovom zakonu oporezuje se dohodak ostvaren od ličnih primanja, samostalnih djelatnosti, autorskih prava i prava srodnih autorskom pravu, prava industrijske svojine, kapitala, kapitalnih dobitaka, dohodak iz stranih izvora i ostali dohoci. Naravno, ukoliko se oporezuje dohodak po osnovu rada, odnosno po osnovu ličnih primanja, obaveza plaćanja ovog poreza leži na poslodavcu, tj. pravnom licu ukoliko se radi o istom.

Pravno lice u svojstvu poslodavca,  ne plaća porez na dohodak na:

-          Otpremninu prilikom odlaska u penziju do visine isplaćene tri poslednje neto plate licu koje odlazi u penziju;

-          Otpremninu prilikom prestanka radnog odnosa isplaćenu do minimalnog iznosa propisanog zakonom kojim se uređuju radni odnosi;

-          Naknadu troškova iz zdravstvenog osiguranja, osim naknada plate;

-          Jednokratnu pomoć po osnovu rođenja djeteta koju poslodavac isplati zaposlenom do visine jedne prosječne mjesečne neto plate u RS prema poslednjem objavljenom podatku Republičkog zavoda za statistiku;

-          Jednokratnu pomoć u slučaju smrti zaposlenog ili člana njegove uže porodice, ili teške invalidnosti ili dugotrajne bolesti zaposlenog, do iznosa tri prosječne neto plate u RS prema poslednjem objavljenom podatku Republičkog zavoda za statistiku;

-          Jednokratnu pomoć za sanaciju štete nastale kao posledica elementarnih nepogoda ili prirodne katastrofe koju poslodavac isplaćuje zaposlenom do iznosa tri prosječne neto plate u RS prema poslednjem objavljenom podatku Republičkog zavoda za statistiku;

-          Poklone koje daju poslodavci za djecu zaposlenih, starosti do 15 godina, povodom praznika, koji iznose do 100 KM po djetetu na godišnjem nivou;

-          Naknadu troškova smještaja koju poslodavac obezbjeđuje zaposlenom upućenom na privremeni rad u drugo mjesto gdje se obavlja djelatnost, ukoliko je nephodno da zaposleni koristi smještaj radi obavljanja radnih zadataka, do visine stvarnih troškova;

-          Naknadu putnih troškova i dnevnica zaposlenih u svrhu službenih putovanja ili privremenog obavljanja radnih zadataka i članovima organa udruženja građana po pozivu organa, do iznosa utvrđenog aktom Vlade RS;

-          Naknade troškova prevoza na posao i sa posla, do visine cijene prevozne karte u javnom prevozu;

-          Troškova pripremanja toplog obroka u vlastitim restoranima kod poslodavca ili toplog obroka isporučenog poslodavcu od lica registrovanog za usluge keteringa, a najviše do 4,5 KM dnevno po zaposlenom;

-          Kamatu na naplaćena potraživanja iz radnog odnosa;

-          Stipendije učenicima i studentima na redovnom školovanju koje iznose do 75% prosječne mjesečne neto plate u RS prema poslednjem objavljenom podatku Republičkog zavoda za statistiku.

Osim u navedenim slučajevima, u kojima je pravno lice samo isplatilac poreza, pravno lice kao obveznik nije dužno da plaća porez na dohodak od ostvarenog prihoda na ime dividende i udjela u dobiti privrednog društva.

            S druge strane, Zakonom o porezu na dobit oporezovana je dobit domaćih pravnih lica i stranih pravnih lica za dobit ostvarenu u Republici Srpskoj.

Obaveze plaćanja poreza na dobit oslobođena su:

-           privredna društva koja su osnovana u skladu sa propisima o zapošljavanju invalida te privredna društva koja registrovanu djelatnost obavljaju bez cilja da istom stiču dobit (“nedobitne djelatnosti”),

-          javne institucije i humanitarne organizacije, osim ako ostvaruju prihod koji nije izuzet od plaćanja ovog poreza a isti su stekli pod istim uslovima kao i druga pravna lica koja nemaju karakter javnih i humanitarnih organizacija.

 Zakon o porezu na nepokretnosti obavezuje vlasnika nekretnine da plaća porez na imovinu, pa u tom smislu postoji i obaveza privrednih društava koja su vlasnici nekretnina da plaćaju porez na imovinu.

Ovaj zakon ne daje mogućnost oslobađanja od ove obaveze, ali predviđa manju poresku stopu poreza na imovinu, odnosno stopu od 0,10 %  za nepokretnosti u kojima se neposredno obavlja proizvodna djelatnost. Pod nepokretnostima u kojima se obavlja proizvodna djelatnost podrazumijevaju se objekti za proizvodnju i skladištenje sirovina, poluproizvoda i gotovih proizvoda, ukoliko čine zaokruženu cijelinu.

Zakon o porezu na upotrebu, držanje i nošenje dobara nije predvidio posebna oslobađanja i olakšice za plaćanje ove vrste poreza, tako da će ovaj porez platiti svaki poreski obaveznik koji upotrebljava, drži ili nosi motorno vozilo, čamce, ploveća postrojenja i jahte; vazduhoplove i letjelice, kao i oružje.

Kada govorimo o porezu na dodanu vrijednost ( PDV ), pod obavezu plaćanja ovog vida indirektnog poreza potpadaju sva lica koja vrše promet dobara i usluga na teritoriji BiH  uz naknadu, kao i oni koji vrše uvoz dobara u BiH.

Kao i drugi poreski zakoni, tako i Zakon o PDV-u predviđa oslobađanja od plaćanja ovog vida poreza. Kada govorimo o pravnim licima na njih bi se odnosila sledeća oslobađanja u pogledu prometa dobara i usluga:

-          medicinske usluge i usluge zdravstvene zaštite, uključujući davanje ljudskih organa, krvi i mlijeka, koje se vrše u skladu sa zakonom kojim se reguliše oblast zdravstvene zaštite, te usluge koje pružaju stomatolozi, zubotehničari i protetičari;

-          usluge obrazovanja (predškolsko, osnovno, srednje, više i visoko), kao i s njima neposredno povezani promet dobara i usluga, pod uslovom da se vrše u skladu s propisima kojima je regulisana ta oblast;

-          usluge iz oblasti sporta i fizičkog vaspitanja, a koje pojedincima pružaju lica čija djelatnost nije usmjerena ka sticanju dobiti;

-          promet dobara i usluga koji vrše lica čije su djelatnosti oslobođene prema alineji 1 ovih oslobađanja, pod uslovom da je takav promet izvršen isključivo za njihove vlastite potrebe i pod uslovom da takva oslobađanja ne dovode do poremećaja u konkurenciji;

-          usluge osiguranja i reosiguranja, uključujući i prateće usluge posrednika i agenata (zastupnika) u osiguranju;

-          promet nepokretne imovine, izuzev prvog prenosa prava svojine ili prava raspolaganja novoizgrađenom nepokretnom imovinom;

-          usluge izdavanja pod zakup i podzakup kuća za stanovanje, stanova i stambenih objekata na period duži od 60 dana, kao i usluge izdavanja pod zakup poljoprivrednog i šumskog zemljišta registrovanog u zemljišnim knjigama;

-          odobravanje i upravljanje kreditima, garancijama ili drugim oblicima kreditnog osiguranja od strane kreditora;

-          usluge koje su povezane s upravljanjem depozitima, ušteđevinom i bankovnim računima, vođenjem platnih transakcija, prenosom i izvršavanjem dospjelih obaveza, unovčavanjem čekova ili drugih finansijskih instrumenata, izuzev s plaćanjem dugova i faktoringa;

-          transakcije, uključujući vrijednosne papire, koje se odnose na novčanice i kovanice koje predstavljaju zakonsko sredstvo plaćanja u svakoj zemlji, osim kolekcionarskih predmeta (kovanica od zlata, srebra i drugih materijala, novčanica koje se ne koriste kao zakonsko sredstvo plaćanja i kovanica numizmatičke vrijednosti);

-          trgovanje akcijama ili drugim vidovima učešća u preduzećima, obveznicama i drugim vrijednosnim papirima, uključujući njihovo izdavanje, osim čuvanja vrijednosnih papira;

-          upravljanje investicionim fondom;

-          važeće poštanske marke, poreske markice, administrativne i sudske takse;

-          igre na sreću;

Kada pravna lica vrše uvoz i izvoz dobara, odnosno vrše međunarodni prevoz, ne postoji obaveza plaćanja PDV-a na:

-          konačni uvoz dobara čiji bi svaki daljnji promet od strane poreskog obveznika bio oslobođen od PDV-a u Bosni i Hercegovini;

-          konačni uvoz dobara koja su oslobođena od plaćanja carine, osim ako nije drugačije propisano u Zakonu o carinskoj politici Bosne i Hercegovine;

-          dobra u tranzitu kroz carinsko područje Bosne i Hercegovine;

-          dobra koja se, u okviru carinskog postupka, privremeno izvoze i u nepromijenjenom stanju ponovo uvoze, pod uslovom da su takva dobra oslobođena od plaćanja carine u skladu sa carinskim propisima;

-          uvezena dobra koja su oslobođena od plaćanja carine, a namijenjena za:

a) službene potrebe diplomatskih ili konzularnih predstavnika akreditiranih od strane Bosne i Hercegovine;

b) službene potrebe međunarodnih organizacija, ako je to regulisano međunarodnim ugovorima čiji je potpisnik Bosna i Hercegovina;

c) lične potrebe stranih lica diplomatskih i konzularnih predstavnika akreditiranih od strane Bosne i Hercegovine, uključujući i članove njihovih porodica;

d) lične potrebe stranih lica međunarodnih organizacija, uključujući i članove njihovih porodica, ako je to regulisano međunarodnim ugovorima čiji je potpisnik Bosna i Hercegovina;

-      uvoz ulova s ribarskih brodova u lukama, pod uslovom da je takav ulov neprerađen ili    da je bio podvrgnut samo onim postupcima koji su potrebni za očuvanje kvaliteta i da prije takvog uvoza nije izvršen nikakav promet;

-      usluge povezane s uvozom dobara, pod uslovom da je vrijednost takvih usluga uključena u osnovicu;

-      izvoz dobara iz Bosne i Hercegovine od strane ili u ime prodavca;

-     pružanje usluga, uključujući i prevoz i druge pomoćne usluge, koje su direktno povezane sa izvozom ili uvozom dobara;

-    dobra koja iz Bosne i Hercegovine izveze kupac ili drugo lice u ime kupca koji nema sjedište u Bosni i Hercegovini, osim dobara koja su namijenjena za opremanje privatnih brodova, zrakoplova ili bilo kojih drugih prevoznih sredstava koja se koriste za lične potrebe;

-           usluge izvršene na dobrima koja su uvezena u Bosnu i Hercegovinu i izvezena od strane lica koja su izvršila te usluge licu koje nema stalno sjedište, a ni stalno ili uobičajeno mjesto boravka u Bosni i Hercegovini;

-           usluge isporuke dobara ovlaštenim organizacijama koje ta dobra izvoze u okviru registrovanih humanitarnih ili dobrotvornih aktivnosti;

-           pružanje usluga koje vrše predstavnici i drugi posrednici u ime i za račun drugog;

-           snadbijevanje plovnih objekata gorivom i drugim dobrima koji se koriste za plovidbu na otvorenom moru i koji prevoze putnike uz naknadu, odnosno koji su namijenjeni za obavljanje komercijalnih, industrijskih ili ribarskih aktivnosti i koji se koriste za spašavanje i pomoć na moru,

-           snabdijevanje, popravak, održavanje i iznajmljivanje objekata prema prethodno navedenoj alineji, kao i snabdijevanje, iznajmljivanje, davanje u zakup, popravak i održavanje opreme, uključujući i opremu za ribarenje, koja je ugrađena ili se koristi na takvim plovnim objektima;

-           kupovina, popravak i davanje u zakup vazduhoplova koje avioprevoznici koriste za letove na međunarodnim linijama uz naknadu, kao i opticaj, davanje u zakup, popravak i održavanje opreme koja je ugrađena ili se koristi u takvim vazduhoplovima;

-           snadbijevanje gorivom i drugim dobrima vazduhoplova iz prethodne alineje;

-           pružanje usluga u svrhe zadovoljavanja direktnih potreba plovnih objekata ili njihovog tereta;

-           pružanje usluga za zadovoljavanje direktnih potreba vazduhoplova ili njihovog tereta.

Zakon o PDV-u predviđa i posebna oslobađanja, i to na:

-          uvoze dobara namijenjenih za potrebe slobodnih zona i skladišta, osim carinskih;

-          isporuka dobara, pod uslovom da su:

a) prijavljena UIO, da je prethodno odobrenje za takvu isporuku izdato u skladu sa carinskim propisima i da su privremeno uskladištena;

b) isporučena u bescarinske zone ili bescarinska skladišta;

c) isporučena unutar slobodne zone i slobodnih skladišta;

d) isporučena za carinska skladišta;

-          svako pružanje usluga koje su povezane s prometom dobara iz prethodne tačke;

 Naravno, Uprava za indirektno oporezivanje BiH propisuje posebne uslove za primjenu ovih oslobađanja.

 U prethodno taksativno navedenim poreskim oslobađanjima nismo se doticali oslobađanja koja se odnose na javne i državne institucije, kao i institucije od javnog značaja, odnosno onih oslobađanja koja se ne mogu dovesti u vezu sa poslovanjem privrednih subjekata.

Autori teksta:

Nataša Krejić, e-mail: natasa@afsajic.com

Nataša Škrbić: snatasa@afsajic.com