SPROVOĐENJE IZVRŠENJA NA AKCIJAMA I OSTALIM REGISTROVANIM HARTIJAMA OD VRIJEDNOSTI, TE OSNIVAČKOM ILI DRUGOM UDJELU U PRAVNOM LICU

Datum objave: Subota, Maj 20, 2017
Objavljeno u 2017
berza_1_160715_tw1024

U posljednje vrijeme dosta aktuelno pitanje koje se javlja kako u pravnoj teoriji, tako i u praksi predstavlja postupak sprovođenja prinudnog izvršenja na akcijama i ostalim registrovanim hartijama od vrijednosti, te osnivačkom ili drugom udjelu u pravnom licu. Nakon reformi društveno-političkog uređenja sprovedenih na našim prostorima krajem 80-tih i početkom 90-tih godina 20. vijeka, izjednačeni su svi oblici svojine čime su ujedno stvoreni uslovi za osnivanje privrednih subjekata u privatnoj svojini te za uspostavljanje tržišne utakmice pod uslovima koji su jednaki za sve. To je rezultiralo osnivanjem velikog broja poslovnih subjekata, uglavnom u formi društva sa ograničenom odgovornošću ili formi akcionarskog društva, sa vlasničkom strukturom u rukama fizičkih ili pravnih lica. Prateći takve trendove, te imajući u vidu veliku novčanu vrijednost koju su imale akcije ili udjeli u određenim pravnim licima, to je bilo neophodno stvoriti zakonske mogućnosti i uslove kako bi se određena novčana potraživanja mogla prinudnim putem namiriti upravo sprovođenjem prinudnog izvršenja na takvim akcijama ili udjelima u pravnom licu. S toga je 2003. godine u Republici Srpskoj donesen Zakon o izvršnom postupku, koji prvi put na ovaj način reguliše postupak prinudnog izvršenja na akcijama i ostalim registrovanim hartijama od vrijednosti u pravnom licu, a koji je uz određene izmjene i dopune koje su donesene u prethodnom periodu, i dalje na snazi.

            Sam postupak prinudnog izvršenja na akcijama i ostalim registrovanim hartijama od vrijednosti, te osnivačkom ili drugom udjelu u pravnom licu pokreće se podnošenjem prijedloga za izvršenje mjesno nadležnom sudu. U svakom konkretnom slučaju, mjesno nadležan sud je sud na čijem se području nalazi prebivalište, odnosno sjedište izvršenika kao vlasnika akcije ili udjela, dok u slučaju da izvršenik nema prebivalište, odnosno boravište ili sjedište na području Bosne i Hercegovine, mjesno je nadležan sud prema mjestu sjedišta emitenta hartije od vrijednosti, odnosno sjedište pravnog lica u kojem izvršenik ima udio.

            Prvo ćemo se osvrnuti na izvršne radnje koje se odnose na sprovođenja izvršenja na akcijama u akcionarskom društvu, a gdje se izvršenje sprovodi zapljenom akcije, njenom procjenom i prodajom, te namirenjem tražioca izvršenja iz iznosa dobijenog prodajom, dok se izvršenje na udjelu u pravnom licu sprovodi zapljenom udjela, njegovom procjenom i prodajom, te namirenjem tražioca izvršenja iz iznosa dobijenog prodajom.

            Nakon što sud udovolji prijedlogu tražiocu izvršenja, te dozvoli izvršenje na akcijama, prva izvršna radnja se sprovodi na način da se rješenje o izvršenju dostavlja Centralnom registru hartija od vrijednosti RS, čime tražilac izvršenja stiče založno pravo na akciji. Nakon toga, Centralni registar hartija od vrijednosti RS dužan je u Centralnom registru upisati da je na akciji zasnovano založno pravo u korist tražioca izvršenja, i to momentom prijema rješenja o izvršenju. Nakon upisa zapljene u Centralnom registru hartija od vrijednosti RS, Centralni registar ne smije u odnosu na zaplijenjene akcije obaviti u Centralnom registru bilo koji upis na osnovu raspolaganja izvršenika. U rješenju kojim dozvoljava predloženo izvršenje sud će istovremeno izvršeniku zabraniti raspolaganje sa zaplijenjenom akcijom, te će ga upozoriti o krivično-pravnim posljedicama i odgovornosti ukoliko bude raspolagao zaplijenjenim akcijama.

            U pogledu akcija koje se obavezno uvrštavaju u promet na berzi i drugim uređenim javnim tržištima, iste se prodaju u skladu sa Zakonom o tržištu hartija od vrijednosti Republike Srpske, uz posredovanje brokera kojeg će sud odabrati, i to nakon izvršnosti rješenja o izvršenju, s tim što treba napomenuti da Komisija za hartije od vrijednosti RS svojim propisima uređuje uslove za prodaju. Takođe, u vezi sa javno emitovanim hartijama od vrijednosti, valja istaći da se poslovanje sa hartijama od vrijednosti, kao djelatnost, u skladu sa mjerodavnim zakonskim odredbama kojima se uređuje ova oblast, isključivo može obavljati brokersko-dilersko društvo i banka, odnosno berzanski posrednik koji je za obavljanje tih poslova dobio dozvolu Komisije za hartije od vrijednosti RS.

            Što se tiče akcija koje se obavezno ne uvrštavaju u promet na berzi i drugim uređenim javnim tržištima, iste se mogu prodati putem javnog nadmetanja ili neposrednom pogodbom. Ukoliko se akcije prodaju neposrednom pogodbom, iste prodaje sudski izvršilac ili lice ovlašćeno za prodaju akcija, a kojem je sud povjerio prodaju. U tom slučaju sudski izvršilac ili lice ovlašćeno za prodaju akcija sklapaju ugovor o prodaji akcija u ime izvršenika na osnovu zaključka suda koji ih na to ovlašćuje.

            Ako se akcije, koje se u skladu sa zakonskim propisima i propisima Komisije za hartije od vrijednosti RS ne prodaju u roku od dva mjeseca od dana prve ponude za prodaju na berzi ili u slučaju neuspjele prodaje akcija na javnoj prodaji ili neposrednom pogodom, tražilac izvršenja je u mogućnosti da zahtijeva izvršenje putem prenosa akcija u svojinu, umjesto isplate. Takvo rješenje o prenosu akcije sud će dostaviti Centralnom registru hartija od vrijednosti RS na dalje postupanje.

            U pogledu izvršenja na osnivačkom ili drugom udjelu u društvu sa ograničenom  odgovornošću, prva izvršna radnja jeste zapljena osnivačkog ili drugog udjela koja se vrši dostavljanjem rješenja o izvršenju registarskom sudu, odnosno drugom nadležnom registarskom organu radi zabilježbe založnog prava. Nakon toga, registarski sud ili registarski organ dužan je bez odlaganja da izvrši upis založnog prava na osnivačkom udjelu ili drugom udjelu u društvu sa ograničenom odgovornošću.

            Na izvršne radnje procjene i prodaje osnovačkog ili drugog udjela u društvu sa ograničenom odgovornošću na odgovarajući se način primjenjuju već naprijed pomenuta pravila o izvršenju na dionicama koja su sadržana u odredbama Zakona o izvršnom postupku RS, kao i mjerodavne zakonske odredbe koje se odnose na pravila o sprovođenju izvršenja na pokretnim stvarima. Na kraju, važno je napomenuti da prilikom prodaje osnivačkog ili drugog udjela u društvu sa ograničenom odgovornošću, društvo sa ograničenom odgovornošću i članovi društva imaju pravo preče kupovine udjela osnivačkog ili drugog udjela.

Za dodatne informacije možete kontaktirati:

Ognjena Bogdanića, e-mail: ognjen@afsajic.com