U „Službenom glasniku Bosne i Hercegovine“ broj 40/26 od 12.06.2026. godine, objavljen je novi Zakon o žigu, kojim se značajno modernizuju pravila o registraciji, korišćenju i zaštiti žigova u Bosni i Hercegovini.
Zakon je stupio na snagu osmog dana od dana objavljivanja, dok će njegova primjena početi po isteku jedne godine od stupanja na snagu. Do tada se primjenjuju postojeći propisi, a postupci započeti prije početka primjene novog zakona okončaće se prema ranijem Zakonu o žigu. Već registrovani žigovi ostaju na snazi, ali će se nakon početka primjene na njih primjenjivati odredbe novog zakona.
Novi zakon naročito je značajan za privredne subjekte koji u poslovanju koriste nazive, logotipe, slogane, grafičke prikaze, oblike proizvoda ili druge znakove kojima razlikuju svoju robu i usluge od robe i usluga drugih učesnika na tržištu.
Pri tome je važno razlikovati žig od brenda. Žig je pravo kojim se štiti konkretan znak koji služi razlikovanju robe ili usluga. Brend je širi poslovni i tržišni pojam, koji može obuhvatati reputaciju, identitet, način komunikacije, iskustvo potrošača, dizajn, poslovne vrijednosti i druge elemente po kojima je određeni proizvod, usluga ili privredni subjekt prepoznatljiv. Žig, dakle, može biti jedan od važnih pravnih elemenata zaštite brenda, ali ova dva pojma nemaju isto značenje.
Približavanje pravnim tekovinama Evropske unije
Jedan od osnovnih ciljeva novog zakona jeste približavanje domaćeg sistema zaštite žigova pravu Evropske unije. Zakon izričito navodi da se njime preuzimaju odredbe Direktive 2004/48/EZ o sprovođenju prava intelektualne svojine i Direktive (EU) 2015/2436 o usklađivanju zakonodavstava država članica o žigovima.
U praktičnom smislu, to znači uvođenje savremenijih pravila o sadržaju prava iz žiga, postupku registracije, prigovorima, dokazivanju korišćenja, prestanku i ništavosti žiga, kao i mjerama koje nosiocima prava stoje na raspolaganju u slučaju povrede.
Ipak, novi zakon ne predstavlja potpuno preuzimanje svih rješenja iz prava Evropske unije. Pojedine razlike i dalje postoje, između ostalog, u vezi sa zahtjevom da se znak može grafički prikazati u registru, pojedinim razlozima za odbijanje registracije, režimom iscrpljenja prava i pravilima koja se odnose na robu u tranzitu. Zakon zato predstavlja značajan korak ka usklađivanju, ali ne i završetak tog procesa.
Pored toga, Zakon ne preuzima ni Uredbu (EU) 2017/1001 o žigu Evropske unije. Ta uredba uređuje jedinstveni žig koji proizvodi pravno dejstvo na cijeloj teritoriji Evropske unije i neposredno se primjenjuje u državama članicama. Međutim, Uredba sadrži i određena rješenja koja su, i pored toga što su oblikovana u skladu sa jedinstvenom i nadnacionalnom pravnom prirodom žiga Evropske unije, mogla poslužiti kao korisna smjernica za potpunije usklađivanje pojedinih aspekata domaćeg zakonodavnog okvira sa pravnim tekovinama Evropske unije.
Promjene kod razloga za odbijanje prijave
Novi zakon donosi značajnu promjenu u razgraničenju apsolutnih i relativnih razloga za odbijanje prijave žiga. Apsolutne razloge Institut ispituje po službenoj dužnosti, jer se odnose na samu podobnost znaka za zaštitu, dok se relativni razlozi zasnivaju na postojanju ranijeg prava i razmatraju se na osnovu prigovora zainteresovanog lica.
Prema ranijem zakonu, identičnost prijavljenog znaka sa starijim žigom ili ranije prijavljenim znakom za istu robu ili uslugu predstavljala je apsolutni razlog za odbijanje. Novi zakon ovaj slučaj svrstava među relativne razloge. Institut, prema tome, više neće po službenoj dužnosti odbijati prijavu samo zato što postoji identičan raniji znak za identičnu robu ili usluge, već zaštita ranijeg prava zavisi od blagovremenog podnošenja prigovora.
Ova promjena povećava značaj aktivnog praćenja objavljenih prijava. Nosilac ranijeg žiga koji ne podnese prigovor u propisanom roku može se suočiti sa registracijom identičnog znaka za istu robu ili usluge, iako mu nakon registracije mogu biti dostupna druga pravna sredstva.
Krug relativnih razloga istovremeno je proširen. Prigovor se sada može zasnovati i na tome da je prijavljeni znak identičan ili sličan nazivu ranije registrovanog privrednog subjekta, kada se odnosi na robu ili usluge koje su predmet njegove djelatnosti. Kao poseban relativni razlog uređena je i prijava koju je, bez odobrenja nosioca žiga, podnio njegov trgovinski zastupnik ili predstavnik, osim ako takvo postupanje može opravdati.
Sa druge strane, novi zakon više ne izdvaja kao poseban relativni razlog slučaj u kojem je raniji žig prestao da važi zbog neproduženja registracije, a od prestanka nije proteklo dvije godine. Takav razlog bio je izričito propisan ranijim zakonom, ali nije preuzet u novi zakon.
Precizniji spisak robe i usluga
Prilikom podnošenja prijave za priznanje žiga biće potrebno posvetiti posebnu pažnju spisku robe i usluga za koje se zaštita traži.
Novi zakon zahtijeva da roba i usluge budu označene dovoljno jasno i precizno kako bi se mogao utvrditi tačan obim zaštite. Korišćenje opštih naziva ili naslova klasa Ničanske klasifikacije neće automatski značiti da je prijavom obuhvaćena sva roba ili sve usluge iz određene klase. Zaštita će obuhvatati samo onu robu i usluge koje su jasno obuhvaćene doslovnim značenjem korišćenih izraza.
Posebno je značajno što zakon izričito propisuje da se roba i usluge ne smatraju međusobno sličnim samo zato što pripadaju istoj klasi Ničanske klasifikacije. Jednako tako, ne smatraju se međusobno različitim samo zato što su razvrstane u različite klase. Klasifikacija prvenstveno ima administrativnu funkciju, dok se sličnost robe i usluga procjenjuje prema njihovoj prirodi, namjeni, načinu korišćenja, tržištu, distributivnim kanalima i drugim relevantnim okolnostima.
Ukoliko spisak sadrži nejasne ili neprecizne izraze, Institut će odbiti prijavu u odnosu na takve oznake ili izraze ukoliko podnosilac ne dostavi prihvatljiv spisak robe i usluga.
To će od podnosilaca prijava zahtijevati pažljiviju procjenu postojećih i planiranih poslovnih aktivnosti. Preusko formulisan spisak može ostaviti dio poslovanja bez odgovarajuće zaštite, dok pretjerano širok spisak može povećati troškove i kasnije izložiti žig riziku od prestanka zbog nekorišćenja za dio obuhvaćene robe ili usluga.
Dokazivanje korišćenja žiga u postupku po prigovoru
Važna novina odnosi se na postupak po prigovoru protiv registracije novog žiga.
Kada se prigovor zasniva na ranijem žigu koji je registrovan najmanje pet godina, podnosilac prijave može zahtijevati da nosilac tog ranijeg žiga dokaže njegovo stvarno korišćenje u Bosni i Hercegovini tokom relevantnog perioda.
Ako nosilac ranijeg žiga ne dokaže korišćenje za robu ili usluge na kojima zasniva prigovor, prigovor će biti odbijen u obimu u kojem korišćenje nije dokazano. Time se ograničava mogućnost da se žigovi koji se faktički ne koriste, odnosno tzv. defanzivni žigovi, drže isključivo radi sprečavanja drugih privrednih subjekata da registruju iste ili slične znakove.
Za nosioce postojećih žigova to znači da je važno uredno čuvati dokaze o korišćenju. Takvi dokazi mogu obuhvatati fakture, ugovore, ambalažu, kataloge, promotivne materijale, prikaze proizvoda, podatke o prodaji, dokumentaciju o pruženim uslugama i druge materijale iz kojih se može zaključiti da je žig stvarno korišćen na tržištu.
Primjedbe trećih lica i izmjene u postupku po prigovoru
Mogućnost obraćanja trećih lica povodom apsolutnih razloga za odbijanje postojala je i prema ranijem zakonu, u formi „mišljenja zainteresovanog lica“. Novi zakon ovaj mehanizam detaljnije uređuje kao primjedbe trećih strana.
Nakon objavljivanja prijave, svako fizičko ili pravno lice, kao i grupe ili tijela koja predstavljaju proizvođače, pružaoce usluga, trgovce ili potrošače, mogu u roku od tri mjeseca Institutu dostaviti pisane primjedbe koje se odnose na apsolutne razloge za odbijanje prijave.
Moguće je, na primjer, ukazati na to da prijavljeni znak nema distinktivni karakter, da je opisnog karaktera, da je postao uobičajen u prometu, da može obmanuti javnost ili da je protivan javnom poretku ili moralu. Podnosilac primjedbe ne postaje stranka u postupku, ali Institut primjedbe dostavlja podnosiocu prijave, koji na njih može odgovoriti u roku od 30 dana.
Za razliku od ranijeg zakona, koji je Institutu ostavljao da procijeni da li je dostavljeno mišljenje relevantno i da li će ga uputiti podnosiocu prijave, novi zakon izričito propisuje dostavljanje primjedbi podnosiocu prijave. Jasno je navedeno i da primjedbe ne ograničavaju pravo Instituta da prije registracije ponovo, po službenoj dužnosti, ispita postojanje apsolutnih razloga za odbijanje.
Istovremeno je detaljnije uređen postupak po prigovoru zasnovanom na ranijim pravima. Rok od tri mjeseca za podnošenje prigovora ne može se produžiti, a po njegovom isteku nije dozvoljeno dopunjavanje prigovora, uključujući dostavljanje dodatnih dokaza. Ni rok od 60 dana za odgovor na prigovor ne može se produžiti niti se odgovor može naknadno dopunjavati.
Na zajednički zahtjev stranaka, postupak se može prekinuti radi pokušaja mirnog rješavanja spora, najmanje na dva mjeseca, a najduže na 24 mjeseca.
Žig garancije i kolektivni žig
Novi zakon detaljnije uređuje kolektivne žigove i uvodi sveobuhvatnija pravila o žigu garancije, odnosno sertifikacionom žigu.
Kolektivni žig služi za razlikovanje robe ili usluga članova određenog udruženja od robe ili usluga drugih subjekata. Pravo na njegovo korišćenje uređuje se opštim aktom kojim se, između ostalog, određuju ovlašćeni korisnici, uslovi korišćenja i posljedice nepridržavanja propisanih pravila.
Novi zakon detaljnije određuje i ko može podnijeti prijavu za kolektivni žig, kao i sadržaj opšteg akta o njegovom korišćenju. Ako kolektivni žig sadrži oznaku geografskog porijekla, pravilima korišćenja mora se omogućiti pristup udruženju svakom licu čija roba ili usluge potiču sa odgovarajućeg geografskog područja, pod uslovom da ispunjava ostale propisane uslove. Institut posebno ispituje i da li kolektivni žig može dovesti učesnike u prometu u zabludu u pogledu njegovog karaktera ili značenja.
Žig garancije služi kao potvrda da roba ili usluge određenog korisnika ispunjavaju unaprijed propisane kriterijume u pogledu materijala, načina proizvodnje proizvoda ili pružanja usluga, kvaliteta, ispravnosti ili drugih karakteristika, osim geografskog porijekla. Nosilac takvog žiga mora biti nezavisan od privrednih subjekata čiju robu ili usluge potvrđuje i ne može ga koristiti za sopstvenu robu ili usluge.
Ovaj institut može biti naročito značajan za strukovna udruženja, sertifikaciona tijela i druge organizacije koje razvijaju i nadziru zajedničke standarde kvaliteta.
Snažnija zaštita od krivotvorenja
Novi zakon proširuje mogućnosti djelovanja protiv krivotvorenja i neovlašćenog korišćenja zaštićenih znakova.
Zaštita se ne odnosi samo na konačnu robu označenu tuđim žigom, već i na određene pripremne radnje, kao što su proizvodnja, uvoz, izvoz ili stavljanje u promet ambalaže, naljepnica, etiketa, sigurnosnih obilježja, oznaka autentičnosti i drugih sredstava na kojima je bez odobrenja istaknut znak identičan ili sličan zaštićenom žigu.
Nosilac žiga može zahtijevati sprečavanje takvih radnji već kada postoji rizik da bi se navedena sredstva mogla upotrijebiti u vezi sa robom na način kojim bi se povrijedilo pravo iz žiga. Zakon izričito obuhvata i upotrebu zaštićenog znaka u komparativnom oglašavanju protivno važećim propisima.
U sudskim postupcima nosiocima prava na raspolaganju stoje zahtjevi za zabranu povrede, povlačenje i uništenje robe, naknadu štete, određivanje privremenih mjera, obezbjeđenje dokaza i pribavljanje informacija o porijeklu i distributivnim kanalima sporne robe.
Prestanak i ništavost žiga
Posebno značajna praktična promjena jeste detaljnije uređivanje postupaka za prestanak važenja žiga zbog nekorišćenja i za proglašavanje rješenja o priznanju žiga ništavim.
Nosilac žiga dužan je da koristi žig za robu ili usluge za koje je registrovan. Ako se žig bez opravdanog razloga ne koristi tokom propisanog perioda, svako zainteresovano lice može pokrenuti postupak za prestanak njegovog važenja zbog nekorišćenja.
Korišćenje mora imati stvarni tržišni karakter, dok formalne ili simbolične aktivnosti ne moraju biti dovoljne za održavanje žiga na snazi. Zbog toga će upravljanje portfoliom žigova zahtijevati aktivnije praćenje registracija, rokova za produženje važenja, stvarnog korišćenja i obima zaštite.
Ukidanje disklejmera kao posebnog instituta
Raniji zakon poznavao je institut dobrovoljnog ograničenja obima zaštite, odnosno disklejmera. Ako je znak sadržavao element koji sam za sebe nije mogao biti zaštićen, Institut je mogao zahtijevati izjavu podnosioca da na tom elementu ne traži isključiva prava.
Novi zakon ne sadrži odgovarajuću posebnu odredbu o disklejmeru. Ova promjena može biti praktično značajna kod složenih znakova koji sadrže opisne, generičke ili druge elemente bez distinktivnog karaktera. Obim zaštite takvog žiga procjenjivaće se na osnovu znaka kao cjeline i opštih pravila o njegovom distinktivnom karakteru, bez posebnog upisa izjave o odricanju od isključivih prava na pojedinim elementima.
Šta privredni subjekti treba da urade?
Prije početka primjene novog zakona preporučljivo je izvršiti pregled postojećeg portfolija žigova i provjeriti da li su svi važni nazivi, logotipi, slogani i druge oznake koje se koriste u poslovanju adekvatno zaštićeni. Posebnu pažnju treba posvetiti tome da li spisak robe i usluga za koje je žig registrovan odgovara stvarnim i planiranim poslovnim aktivnostima.
Važno je provjeriti i da li se registrovani žigovi stvarno koriste u prometu, naročito imajući u vidu mogućnost prestanka prava zbog nekorišćenja i obavezu dokazivanja korišćenja u određenim postupcima. Privredni subjekti bi zato trebalo uredno da čuvaju dokumentaciju kojom se može potvrditi upotreba žiga.
Poseban značaj imaće praćenje objavljenih prijava. Budući da je identičnost kasnijeg znaka sa ranijim žigom za istu robu ili usluge iz apsolutnih razloga premještena među relativne razloge, nosioci ranijih prava više se ne mogu oslanjati na ispitivanje koje Institut vrši po službenoj dužnosti, već zaštitu svog prava moraju aktivno ostvarivati blagovremenim podnošenjem prigovora. To podrazumijeva da podnosioci ranijih prijava, odnosno nosioci ranijih žigova, prate objavljene prijave i, kada utvrde da bi registracija kasnijeg znaka mogla povrijediti ili ugroziti njihovo ranije pravo, u zakonom propisanom roku podnesu obrazložen i dokazima potkrijepljen prigovor. Propuštanje roka za prigovor može znatno otežati kasniju zaštitu prava i izložiti nosioca dodatnim troškovima.
Prilikom procjene mogućeg sukoba nije dovoljno provjeriti samo brojeve klasa Ničanske klasifikacije. Roba ili usluge iz iste klase ne moraju biti slične, kao što ni roba ili usluge iz različitih klasa ne moraju biti različite. Zbog toga je potrebna sadržinska procjena njihove prirode, namjene, načina korišćenja i tržišne povezanosti.
Korisno je razmotriti i da li postoji potreba za podnošenjem novih prijava, proširenjem zaštite na dodatnu robu ili usluge ili prilagođavanjem postojećeg portfolija novim pravcima poslovanja.
Novi Zakon o žigu donosi moderniji sistem zaštite i približava domaće pravo evropskim standardima. Istovremeno, od nosilaca prava zahtijeva pažljivije planiranje registracije, dokumentovanje korišćenja i aktivnije praćenje mogućih povreda. Blagovremena revizija postojećih žigova i poslovne prakse može smanjiti rizik od gubitka prava i olakšati njihovu efikasnu zaštitu.
Autor: Igor Letica, advokat
